Binnengemeentelijke organisatie

 

Voor de organisatie van uitvoeringstaken biedt de Gemeentewet veel ruimte. Verschillende actoren kunnen met uiteenlopende taken en bevoegdheden worden uitgerust; daarvoor zijn meerdere publiekrechtelijke en privaatrechtelijke vormen beschikbaar.


De raad stelt de gemeentelijke verordeningen vast en beslist met de vaststelling van de begroting over de toekenning van middelen. Het college beslist binnen die kaders over de besteding van middelen en is verantwoordelijk voor de inrichting van de ambtelijke organisatie.


Deze graphic biedt een overzicht van de mogelijkheden en toepassingen, en schetst daarbij steeds de voornaamste randvoorwaarden.
 

Wie zijn de actoren?

 

Binnen de gemeente kunnen uitvoerende taken worden toebedeeld aan verschillende actoren. Naast bestuurders en ambtenaren kunnen ook burgers en vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties bij de uitvoering worden betrokken, zowel door benoeming als door rechtstreekse verkiezing.

 

Het initiatief daartoe kan uitgaan van het gemeentebestuur, maar in sommige gevallen ook van burgers of maatschappelijke organisaties.

 

Randvoorwaarden taken en bevoegdheden

  • Taken
    lees meer

    • Zorg voor een heldere toedeling van taken: maak onderscheid tussen regeling (nadere algemene regels vaststellen), uitvoering (beslissen over de toepassing van regels) en advisering (kan gaan over regeling en uitvoering, maar is niet bindend).
    • Zorg dat al bij de toedeling van taken helder is vastgelegd wie de uiteindelijk verantwoordelijke bestuurder is.


  • Bevoegdheden
    lees meer

    • Alleen de raad kan een bevoegdheid tot nadere regelgeving toekennen aan andere gemeentelijke organen.
    • Delegatie (overdracht van een bevoegdheid inclusief verantwoordelijkheid) aan ondergeschikten is niet mogelijk. Mandatering (opdracht om namens een orgaan een bevoegdheid uit te oefenen, zonder overdracht van verantwoordelijkheid) aan een ondergeschikte kan wel.
    • Niet-overdraagbare bevoegdheden (noch via delegatie, noch via mandaat):
      • bevoegdheden van de burgemeester in verband met handhaving van de openbare orde.
      • bevoegdheden die "naar hun aard" niet overdraagbaar zijn:
        • bevoegdheden aangaande de samenwerking tussen raad en college.
        • bevoegdheden aangaande financiële kaderstelling en verantwoording.
        • de bevoegdheid tot strafbaarstelling van overtreding van verordeningen.
        • zie verder de opsomming in artikel 156 Gemeentewet.
      • bevoegdheden die door andere wetten dan de Gemeentewet aan een gemeentelijk orgaan worden toegekend, zonder ruimte voor verdere overdracht.
        • voorbeeld: artikel 3.1 van de Wet op de ruimtelijke ordening bepaalt dat de gemeenteraad voor het gehele grondgebied van de gemeente een of meer bestemmingsplannen vaststelt.


Randvoorwaarden juridische vorm

  • Commissies
    lees meer

    • Bestuurscommissies zijn commissies waaraan de raad, het college of de burgemeester bevoegdheden overgedraagt. Daarnaast kunnen zogenoemde "andere commissies" worden ingesteld; die hebben gewoonlijk adviserende taken op allerlei terreinen.
    • Leden van commissies worden benoemd door het orgaan dat ze instelt. Als verkiezing door de ingezetenen van (een deel van) de gemeente wenselijk is, moet de raad daartoe besluiten en de verkiezingswijze regelen.
    • Leden van de raad en van het college mogen geen zitting hebben in elkaars commissies.
    • Bestuurders, ambtenaren, vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties en burgers kunnen lid zijn van commissies.
    • Commissies kunnen territoriaal (een deel van de gemeente, een wijk, een kern) of functioneel (een specifieke taak voor de gehele gemeente) van aard zijn.
    • Territoriale commissies met een breed pakket aan regelgevende en bestuurlijke bevoegdheden ("deelgemeenten") zijn in strijd met de bedoeling van de Gemeentewet.


  • Privaatrechtelijke rechtspersonen
    lees meer

    • Het college van B&W kan besluiten tot oprichting van en deelname in een stichting, vereniging of andere rechtspersoon en daaraan uitvoeringstaken of adviserende taken toekennen. De raad mag over het ontwerpbesluit zijn bedenkingen geven.
      • Alleen toegestaan voor zover de publiekrechtelijke regeling niet wordt doorkruist. Niet mogelijk waar de landelijke wetgever taken binnen het publieke domein wil houden. Voorbeeld: de uitvoering van de Wet werk en zekerheid mag niet aan een private organisatie worden overgelaten.
      • In het bestuur van de rechtspersoon kunnen bestuurders, ambtenaren, maatschappelijke organisaties en burgers deelnemen.


  • Andere mogelijkheden
    lees meer

    Ook individuele wethouders of ambtenaren kunnen specifieke taken voor delen van de gemeente krijgen.



Voorbeelden

 

Dit zijn voorbeelden van veel voorkomende vormen van binnengemeentelijke organisatie van uitvoeringstaken. Vanzelfsprekend zijn ook vele andere combinaties van samenstelling, taken en bevoegdheden en juridische vorm denkbaar en mogelijk, zolang dit binnen de wettelijke randvoorwaarden blijft. 

 

Klik op de vertakkingen om de voorbeelden te zien.

 

Verantwoording en controle

 

Waar wordt bestuurd, in welke vorm dan ook, moet uiteindelijk verantwoording en democratische controle zijn. De verantwoordelijke bestuurder (een wethouder of de burgemeester) legt verantwoording af aan de raad, die controle uitoefent op het handelen van die bestuurders.

 

Het afleggen van verantwoording kan weer aanleiding zijn om de binnengemeentelijke organisatie anders in te richten of naar nieuwe vormen te zoeken. 

 

Combinatie Burgerparticipatie

Maatschappelijke organisaties

Ambtenaren Bestuurders Gekozenen

Kaders en middelen

Advisering, regeling & uitvoering

Publiek: o.a. commissies
Privaat: o.a. stichtingen & verenigingen

Democratische controle verantwoording

CONTROLE 6. TOEPASSINGEN 5. WELKE JURIDISCHE VORM? 4. WELKE TAKEN EN BEVOEGDHEDEN? 3. WIE ZIJN DE ACTOREN? 2. WAT ZIJN DE KADERS? 1. DE BOOM VAN BINNENGEMEENTELIJK ORGANISEREN - MOGELIJKHEDEN, RANDVOORWAARDEN EN TOEPASSINGEN Colofon

Colofon

Initiatief
De Boom van Binnengemeentelijk organiseren is een initiatief van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Uitgebreide infomatie over dit thema is te vinden in het rapport Kleinschalig en Kleurrijk, vervaardigd in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.


Redactie 
dr. Gert-Jan Leenknegt, Tilburg University

 

Februari 2021 | www.rijksoverheid.nl

 

Voor vragen of opmerkingen: info.openbaarbestuur@minbzk.nl